Chryzopraz - Polski Kamień Szlachetny

Chryzopraz - Czy to więcej niż tylko jeden Minerał?

Chryzopraz to niezwykły minerał, będący w istocie mieszanką wielu minerałów z grupy kwarcu i to w różnych formach i stadiach przekształceń. Dotychczas obowiązywała w świecie mineralogii błędna interpretacja chryzoprazu jako zielonej odmiany chalcedonu, zabarwionej minerałami niklonośnymi. O ile kwestia zabarwienia była trafna, to stwierdzenie, że jest to odmiana chalcedonu okazało się tylko częściowo prawdą.

Dzisiaj, dzięki nowej publikacji "Chryzopraz. Polski kamień szlachetny. Michał Sachanbiński, Mirosław Kuleba", wiemy, że chryzopraz to nie tylko chalcedon, ale "Chryzopraz jest zwartym skupieniem mikrominerałów z grupy kwarcu - SiO2 (głównie opalu, chalcedonu, moganitu i kwarcu) zabarwionym na zielono wrostkami minerałów niklonośnych". Żeby było tego mało, formy tych kwarców są w różnych stadiach przejściowych, a kolorystyka zależy od wielu różnych minerałów barwiących. W związku z czym każdy chryzopraz z różnych stron świata może znacząco różnić się od siebie, zarówno pod kątem składu, koloru i struktury. Wyróżniamy wiele odmian, zarówno mineralogicznych, jak i jubilerskich, ale do tego tematu wrócimy w dalszej części artykułu.

Chryzopraz od zarania dziejów był bardzo cenionym kamieniem szlachetnym, któremu przypisywano różne moce i znaczenia. Często wykorzystywany był w jubilerstwie i rzemiośle, a jego piękne okazy są bardzo poszukiwane przez kolekcjonerów. Na świecie jest wiele lokalizacji, w których występuje chryzopraz, ale to właśnie jego odmiany pochodzące z nieczynnej już kopalni niklu w Szklarach uważane są za jedne z najładniejszych na całym świecie. Przyjrzyjmy się trochę historii tego niezwykłego kamienia.

Historia Chryzoprazu

Pierwsze wyroby z chryzoprazu pochodzą z okresu neolitu, datuje się je na VIII w p.n.e. Jest to pochodzący z Syrii koralik wykonany właśnie z chryzoprazu. Nieco tylko młodsze są pochodzące z naszych terenów okazy neolitycznych narzędzi odłupkowych, które datuje się na VI w p.n.e. Ich dokładne pochodzenie to masyw Grochowa-Braszowice lub popularny masyw Szklar. Jak widać, nasza ziemia jest jedną z ojczyzn chryzoprazu, ponieważ po dzień dzisiejszy, czyli już od około VIII wieków, ten niezwykły minerał pozyskiwany jest na terenie granic Państwa Polskiego.

Jako pierwszy etap świetności chryzoprazu i jego wykorzystania był starożytny Egipt. Już we wczesnych latach rozwoju cywilizacji egipskiej, około 5300 lat p.n.e., chryzopraz był wykorzystywany do wyrobu paciorków i naszyjników. Kultura Egiptu bardzo znana jest z wykorzystania kamieni szlachetnych. Przypisywano im wiele znaczeń mistyczno-energetycznych, a wielcy władcy uwielbiali nimi podkreślać swój status. W źródłach bardzo często pojawiają się wzmianki o zielonych kamieniach (nie tylko szmaragdach) i wiele wskazuje na to, że były to właśnie chryzoprazy. Kolejne okresy w historii, w których pojawiał się chryzopraz, to starożytna Grecja oraz Rzym. Spotykamy się z nim również w Biblii i całym wczesnym chrześcijaństwie.

W naszym kraju, na terenie Dolnego Śląska, chryzopraz był już wysoce ceniony w okresie średniowiecza. Dowodzi tego chociażby wykonana w XIV wieku korona średzka. Złota korona kobieca została ozdobiona wieloma kamieniami szlachetnymi, w tym właśnie chryzoprazem.

Okres intensywnych poszukiwań oraz gromadzenia śląskiego chryzoprazu nastąpił w XVII za czasów panowania księcia Pruskiego Fryderyka II. Zlecił on swoim geologom i finansował poszukiwani chryzoprazu na terenie obecnego powiatu Ząbkowic Śląskich. Dzięki wytrwałości i determinacji, zgromadził duże zapasy swojego ulubionego minerału, który rozgłośni jako najsłynniejszy śląski kamień jubilerski.